Przychodzisz na terapię z problemem w związku, pieniądzach, zdrowiu albo biznesie. Chcesz znaleźć rozwiązanie właśnie tam. A proces prowadzi Cię zupełnie gdzie indziej. Sam przez lata z tym walczyłem, dopóki nie zrozumiałem, że właśnie tam może zaczynać się prawdziwa zmiana. Jeśli zastanawiasz się, jak działa terapia i dlaczego czasem prowadzi nas w miejsce, którego zupełnie się nie spodziewaliśmy, spróbuję wyjaśnić to na własnym przykładzie.
Ostatnia praca z osobami, które przychodzą do mnie na terapię, przypomniała mi samego siebie sprzed lat. Coraz częściej widzę w nich coś, co sam bardzo dobrze znam: człowieka, któremu wydaje się, że bardzo dobrze rozumie siebie, swoje decyzje i otaczającą go rzeczywistość. Piszę „wydaje się” nie dlatego, że taki człowiek jest głupi albo nieświadomy. Wręcz przeciwnie. Sam miałem bardzo analityczny umysł i przez lata uważałem go za jeden ze swoich największych atutów.
Wszystko potrafiłem poukładać w logiczną całość. Jest przyczyna i jest skutek. Jeśli pracuję, zarabiam. Jeśli inwestuję czas w związek, buduję relację. Jeśli spędzam czas z dziećmi, jestem z nimi bliżej. Jeśli pojawia się problem, analizuję go, znajduję przyczynę i szukam rozwiązania. Przez wiele lat ten model działał tak dobrze, że naprawdę trudno było mnie przekonać, że rzeczywistość może być bardziej skomplikowana.
Problem polegał na tym, że w pewnym momencie moje własne życie przestało pasować do tej logiki. Mimo że robiłem wszystko „jak trzeba”, około 38. roku życia zacząłem się sypać. Pojawiały się problemy ze zdrowiem, kręgosłupem, prostatą, ogromne napięcie i stres. Byłem chodzącym kłębkiem nerwów. Jednocześnie były rzeczy, których bardzo chciałem w życiu, a mimo pracy, wysiłku i wszystkich moich logicznych strategii ciągle nie potrafiłem ich osiągnąć.
To był jeden z powodów, dla których zacząłem szukać odpowiedzi poza światem, który do tej pory znałem. Pojawiła się terapia, później regresja, konstelacje, hipnoza, praca z energią i wiele innych metod. Zacząłem również studiować to, czego doświadczałem, bo oczywiście mój analityczny umysł nie zamierzał tak łatwo odpuścić.
I bardzo dobrze, że nie odpuścił całkowicie. Dzisiaj nadal zadaję pytania, sprawdzam i potrafię być sceptyczny. Zmieniła się jednak jedna fundamentalna rzecz: nie zakładam już, że skoro czegoś nie rozumiem, to znaczy, że tego tam nie ma.
Jak działa terapia i po co właściwie na nią idziemy?
Dzisiaj patrzę na terapię przede wszystkim jako na możliwość zobaczenia czegoś, czego sam mogę nie być w stanie zobaczyć z miejsca, w którym aktualnie stoję. Nie chodzi o to, żeby terapeuta powiedział mi, jak mam żyć. Nie chodzi również o uznanie go za nieomylnego. Terapeuta może się pomylić, metoda może mi nie odpowiadać, a ja mam prawo zadawać pytania, stawiać granice i zrezygnować.
Jednocześnie trzeba zauważyć pewien paradoks. Przychodzę do kogoś właśnie dlatego, że coś w moim życiu nie działa, ale często już na wejściu dokładnie wiem, dlaczego nie działa, skąd się to wzięło i co terapeuta powinien z tym zrobić. Sam taki byłem.
Przez lata budujemy określony sposób patrzenia na świat. Wpływają na niego doświadczenia z dzieciństwa, relacje z rodzicami, historia rodziny, straty, odrzucenie, sukcesy i porażki, a także nasze przekonania dotyczące pieniędzy, miłości, bezpieczeństwa czy własnej wartości. Po pewnym czasie przestajemy nawet zauważać, że patrzymy przez jakiś filtr. Nie myślimy już: „to jest moja interpretacja rzeczywistości”. Myślimy po prostu: „tak jest”.
I właśnie dlatego można mieć ogromną wiedzę o sobie, przeczytać dziesiątki książek, medytować, chodzić na kursy, znać swoje schematy i doskonale rozumieć własne dzieciństwo, a mimo to wciąż reagować dokładnie tak samo. Dla mnie właśnie tutaj zaczyna się odpowiedź na pytanie, jak działa terapia: pozwala spojrzeć poza perspektywę, którą do tej pory uznawaliśmy za jedyną możliwą.
Przychodzisz z problemem pieniędzy, a zaczynacie rozmawiać o ojcu
To jest moment, w którym wiele osób zaczyna stawiać opór. Przychodzą, ponieważ nie układa im się w związku, firma stoi w miejscu, ciągle tracą pieniądze, nie potrafią zbudować poczucia własnej wartości albo powtarzają ten sam schemat w kolejnych relacjach. Naturalnie oczekują więc, że właśnie tym będzie zajmowała się terapia.
Tymczasem temat, z którym przychodzimy, niekoniecznie musi być miejscem, w którym leży jego źródło. Proces może skierować uwagę na relację ze sobą, dzieciństwo, rodziców, historię rodzinną albo doświadczenie, którego nigdy wcześniej nie łączyliśmy z obecnym problemem.
Nie oznacza to, że każda trudność w biznesie wynika z relacji z ojcem albo że za każdym problemem w związku stoi matka. Takie uproszczenie byłoby absurdalne. Chodzi o coś innego: jeżeli proces prowadzi w miejsce, którego się nie spodziewałeś, warto przynajmniej sprawdzić, co tam jest, zamiast natychmiast decydować, że to nie może mieć znaczenia.
To również pokazuje, jak działa terapia. Problem, który widzimy na powierzchni, nie zawsze musi być tym samym problemem, nad którym warto pracować głębiej.
Dla analitycznego człowieka może być to bardzo trudne. Wiem, ponieważ wielokrotnie sam mówiłem terapeutom, dlaczego ich interpretacja nie ma sensu. Przychodziłem po nową perspektywę, a następnie próbowałem ją dopasować do perspektywy, którą już miałem. Dzisiaj widzę w tym pewien absurd.
„Ale ja już przepracowałem relację z matką”
To kolejne zdanie, które dobrze znam. Zrobiłem terapię, byłem na konstelacji, przepracowałem ojca, wybaczyłem matce, zrobiłem regresję, medytowałem nad tym przez pół roku. Temat zamknięty.
Tylko czy naprawdę istnieje coś takiego jak ostateczne „zamknięcie” każdego tematu?
Moje doświadczenie pokazuje mi coś innego. Praca wykonana pięć lat temu mogła być dokładnie tym, czego wtedy potrzebowałem. Mogła bardzo dużo zmienić i wcale nie oznacza to, że była nieskuteczna. Dzisiaj jednak mogę być w zupełnie innym miejscu i zobaczyć kolejną warstwę tego samego doświadczenia.
Sam pracuję nad sobą od około siedmiu lat i wielokrotnie wracałem do relacji z rodzicami. Wydawało mi się, że wiele rzeczy już rozumiem. Niedawno podczas kolejnej pracy ponownie pojawił się temat rodziny i wzorców, które postrzegam jako przekazywane przez pokolenia. Dopiero z miejsca, w którym jestem dzisiaj, mogłem spojrzeć na nie inaczej. Kilka lat wcześniej prawdopodobnie powiedziałbym terapeucie, że to nie ma sensu. Dzisiaj częściej pytam: „Dlaczego właśnie teraz znowu mi się to pokazuje?”.
Dla mnie to fundamentalna różnica. Zamiast bronić obrazu siebie, który już stworzyłem, zaczynam być ciekawy tego, czego jeszcze o sobie nie wiem.
Jeśli jedziesz do mechanika, pozwól mu najpierw zajrzeć pod maskę
Lubię porównywać to do samochodu. Wyobraź sobie, że coś zaczyna stukać podczas jazdy. Jedziesz do mechanika, którego wcześniej sprawdziłeś i któremu zdecydowałeś się powierzyć samochód. Mówisz mu, co się dzieje, a następnie stajesz obok i oznajmiasz: „To na pewno amortyzator. Nie sprawdzaj niczego innego. Wymień go”.
Mechanik zagląda pod samochód i mówi, że chciałby najpierw sprawdzić coś zupełnie innego. Ty jednak protestujesz, bo przecież wiesz, gdzie leży problem. Po co więc właściwie pojechałeś do mechanika?
Oczywiście możesz zapytać, co robi i dlaczego. Możesz poprosić o wyjaśnienie albo skonsultować diagnozę z drugim specjalistą. Jeżeli mu nie ufasz, możesz zabrać samochód i pojechać gdzie indziej. Ale jeżeli zdecydowałeś się skorzystać z jego wiedzy, pozwól mu przynajmniej sprawdzić to, czego sam nie jesteś w stanie sprawdzić.
Dla mnie właśnie na tym między innymi polega to, jak działa terapia. Nie przychodzę po potwierdzenie własnej diagnozy, ale po możliwość zobaczenia czegoś, czego sam mogę nie widzieć.
Podobnie patrzę dzisiaj na pracę z terapeutą. Zanim wybierzesz człowieka, sprawdź go. Rozmawiaj, zadawaj pytania i zachowuj swoje granice. Jeśli coś jest nieetyczne, niebezpieczne albo czujesz, że dana osoba Ci nie służy, odejdź. Zaufanie do procesu nie oznacza oddania komuś odpowiedzialności za własne życie.
Ale kiedy już świadomie wybierzesz człowieka i metodę, warto dać im uczciwą szansę.
Nie musisz wiedzieć, dokąd zaprowadzi Cię proces
Myślę, że tutaj pojawia się jeden z największych problemów ludzi podobnych do mnie: chcemy zmiany, ale jednocześnie chcemy kontrolować sposób, w jaki ta zmiana ma nastąpić. Chcemy odkryć coś nowego, pod warunkiem że będzie zgodne z tym, co już wiemy. Chcemy innej perspektywy, ale najlepiej takiej, która potwierdzi naszą obecną.
W terapii energetycznej, konstelacjach, regresji czy hipnozie jest to szczególnie widoczne, ponieważ nie wszystko musi zostać zrozumiane w momencie, w którym wydarza się podczas procesu. Dla mojego analitycznego umysłu było to kiedyś niezwykle frustrujące. Chciałem natychmiast wiedzieć, co się wydarzyło, dlaczego, skąd to przyszło i jaki ma związek z problemem, z którym przyszedłem.
Tymczasem wielokrotnie doświadczałem czegoś odwrotnego. Najpierw podczas procesu pojawiała się emocja, obraz, reakcja albo nowa perspektywa. Nie zawsze potrafiłem ją wtedy logicznie poukładać. Dopiero później, czasami po kilku dniach, czasami po miesiącach, a w niektórych przypadkach po latach, pojawiało się zrozumienie: „O kurde, teraz widzę, o co chodziło”.
Nie oznacza to dla mnie, że każdą rzecz pojawiającą się podczas konstelacji, regresji czy hipnozy należy uznawać za obiektywny fakt. Nie o to chodzi. Bardziej interesuje mnie to, co dane doświadczenie pozwala mi zobaczyć, poczuć albo zmienić w moim realnym życiu.
Zrozumienie tego, jak działa terapia, zmieniło również moje oczekiwania wobec samego procesu. Nie muszę już wychodzić z każdej sesji z gotową odpowiedzią. Czasami ważniejsze jest to, że pojawiło się pytanie albo coś, czego wcześniej w ogóle nie dostrzegałem.
Zaufanie do procesu nie oznacza wyłączenia myślenia
To rozróżnienie jest dla mnie bardzo ważne. Kiedy mówię „poddaj się procesowi”, nie mam na myśli ślepego podporządkowania się terapeucie. Nie uważam również, że sama wiara w terapię gwarantuje wyleczenie czy rozwiązanie problemu.
Mówię o czymś znacznie prostszym: jeśli świadomie zdecydowałeś się czegoś spróbować, spróbuj naprawdę. Nie spędzaj całej sesji na udowadnianiu terapeucie, że już wiesz, gdzie jest Twój problem. Nie odrzucaj automatycznie czegoś tylko dlatego, że nie pasuje do historii, którą do tej pory opowiadałeś sobie o własnym życiu. Nie wymagaj też, żeby rezultat pojawił się dokładnie w takiej formie i w takim czasie, jak sobie zaplanowałeś.
Naturalne jest, że przychodząc na terapię, konstelację, warsztat czy inną formę pracy nad sobą, masz oczekiwania. Chcesz naprawić związek, ruszyć z biznesem, zmienić swoją relację z pieniędzmi, przestać się bać albo po prostu mniej cierpieć. Problem zaczyna się wtedy, kiedy nie tylko określasz, czego chcesz, ale również z góry decydujesz, jak musi wyglądać droga do tego miejsca.
Kiedy przestałem potrzebować wszystkich odpowiedzi
Największa zmiana w moim własnym procesie nie nastąpiła wtedy, kiedy przeczytałem kolejną książkę, zrobiłem następny kurs czy znalazłem jeszcze lepszy argument. Zaczęła się wtedy, kiedy naprawdę dopuściłem możliwość, że mogę czegoś nie wiedzieć.
Nie przestałem analizować. Nie wyrzuciłem logiki i nie zamieniłem jej na bezkrytyczną wiarę we wszystko, czego nie potrafię wyjaśnić. Wręcz przeciwnie. Logika nadal jest ogromną częścią mnie. Przestałem jedynie wymagać, żeby wszystko, co może mi coś pokazać, najpierw dostało zgodę mojego analitycznego umysłu.
Paradoksalnie im łatwiej przychodzi mi dzisiaj powiedzieć „nie wiem”, tym więcej zaczynam dostrzegać. Wciąż wracam do niektórych tematów. Wciąż odkrywam rzeczy, których wcześniej nie widziałem. I prawdopodobnie za kilka lat spojrzę na część tego, co wiem dzisiaj, z zupełnie innego miejsca.
Po latach własnych doświadczeń i pracy z innymi właśnie tak rozumiem dzisiaj, jak działa terapia. Nie jako gotową odpowiedź ani sposób, w którym ktoś inny mówi mi, co jest ze mną nie tak, ale jako proces, który może pozwolić mi zobaczyć coś, czego sam jeszcze nie widzę.
Dlatego gdybym miał dać jedną radę komuś, kto zaczyna terapię albo inną głęboką pracę nad sobą, powiedziałbym: wybierz człowieka świadomie, sprawdź go, zadawaj pytania i zachowaj swoje granice. Ale kiedy już zdecydujesz się wejść w proces, daj mu szansę zaprowadzić Cię również tam, gdzie sam nigdy byś nie poszedł.
Bo skoro wiedziałbyś dokładnie, co Cię blokuje, skąd to się wzięło i jak to zmienić, prawdopodobnie nie szukałbyś dzisiaj pomocy.
Może więc nie chodzi o to, żeby wiedzieć jeszcze więcej. Może czasami pierwszym krokiem jest dopuścić, że czegoś jeszcze nie wiemy.
